Olmaz denilen gerçek oldu; bilim insanları balıklara basit matematik işlemlerini yapmayı öğretti

0
4

Küçük yaşlarda aritmetiğin kıymetini yeni oluşan beyninize yerleştirmek için blokların, şekerlemelerin yahut öbür yiyecek ve oyuncakların kullanıldığını hatırlıyor olabilirsiniz. Bu ufak ve çoklukla ucunda ödül olan imtihanların gayesi, sizi istediğiniz vakit istediğiniz matematik sürecini yapabileceğiniz bir geleceğe hazırlamaktı. Bilim insanları, birkaç balık çeşidini çok misal bir tecrübeden geçirdiler ve şaşırtan bir biçimde, balıklar bu imtihanları büyük muvaffakiyetle geçti.

Önünüzdeki masada birkaç tane bozuk para olduğunu düşünün. Para ölçüsü küçükse, tam olarak ne kadar olduğunu direkt söyleyebilirsiniz. Saymanıza bile gerek kalmaz, kısa bir bakış atmanız kafidir. Çiklitler ve vatozlar ise bu bağlamda bize şaşırtan derecede benziyor: Ufak ölçüleri kesin biçimde ve muhtemelen saymadan tespit edebiliyorlar. Örneğin, ölçü olarak üç adedi dört adetten yanlışsız halde ayırt etmek üzere eğitilebiliyorlar. Araştırma takımı, Scientific Reports mecmuasında Perşembe günü yayınlanan bir makalede bu hayvanların temel matematik öğrenme yeteneği sergilediklerini ve hatta bu bilgileri kendilerine verilen küçük mantık bulmacalarını çözmek için kullandıklarını söylüyor.

Aslında bu durum bir müddettir biliniyor. Ancak Bonn Üniversitesi Hayvanbilim Enstitüsünde çalışan Prof. Dr. Vera Schluessel’in öncülüğündeki araştırma kümesi, artık her iki çeşidin de hesaplama yapabildiğini göstermiş. “Hayvanları kolay ekleme ve çıkarma yapmaları için eğittik” diye açıklıyor Schluessel. “Bunu yaparken, başlangıç pahasını bir artırmaları yahut azaltmaları gerekiyordu.”

Mavi “bir ekle”, sarı ise “bir çıkar” manasına geliyor

Peki bir çiklit balığına “2+1” ya da “5-1″in sonucunu nasıl sorarsınız? Araştırmacılar, diğer araştırma kümelerinin arılarının matematiksel kabiliyetlerini test etmede muvaffakiyetle kullandıkları bir usulden faydalanmış: Balıklara bir dizi geometrik hal göstermişler (ör. dört kare). Bu objelerin mavi renkli olması “bir ekle” manasına geliyor, sarı renk ise “bir çıkar” manasını taşıyormuş.

Popsci’nin haberine nazaran birinci uyaranın akabinde (ör. dört kare), hayvanlara beş ve üç karenin yer aldığı iki yeni manzara gösterilmiş. Hakikat imaja yüzen balıklara (ör. “mavi” aritmetik sürecindeki beş kareye) yiyecek mükafatı verilmiş. Yanlış yanıt verdiklerinde ise elleri boş dönmüşler. Vakitle, mavi rengin başlangıçta gösterilen ölçüsü bir artırdığını ve sarı rengin bir azalttığını öğrenmişler.

Peki balıklar bu bilgiyi kendilerine verilen yeni vazifelere uygulayabiliyor muydu? Renklerin arkasındaki matematik kuralını sahiden özümsemişler miydi? “Bunu denetim etmek için eğitim sırasında kimi hesaplamaları kasıtlı biçimde es geçtik” diyor Schluessel. “Yani 3+1 ve 3-1’i dahil etmedik. Öğrenme etabından sonra, hayvanlar bu vazifelerle birinci kere karşılaşmıştı. Lakin bu testlerde dahi büyük oranda hakikat yanıtı seçmişlerdi.” Bu durum, hayvanların mavi bir 3 gösterildikten sonra dört yahut beş obje ortasında seçim yapması gerektiğinde bile geçerliliğini korumuş; yani buradaki iki sonuç, başlangıç bedelinden daha büyükmüş. Bu bağlamda balıklar beş yerine dördü seçmiş ve ‘sunulan en büyük (veya en küçük) ölçüsü seç’ kuralı yerine ‘her vakit bir ekle yahut çıkar’ kuralını öğrendiklerini göstermişler.

Serebral korteks olmadan hesaplama yapmak

Bu muvaffakiyet araştırmacıları bile şaşırtmış zira bu misyonlar, gerçekte tanımlananlardan çok daha zorluymuş. Balıklara tıpkı biçime sahip objeler değil (ör. dört kare), farklı hallerden oluşan bileşimler gösterilmiş. Örneğin bir “dört”; küçük ve büyük bir daire, bir kare yahut bir üçgenle temsil edilebilirken, öbür bir hesaplamada ise farklı boyutlu üç üçgen ve bir kareyle temsil edilebiliyormuş.

“Dolayısıyla hayvanların, tasvir edilen objelerin ölçüsünü tanıması ve tıpkı vakitte bunların renklerinden hesaplama kuralını çıkarması gerekiyordu” diyor Schluessel. “Esas imaj iki sonuç manzarasıyla değiştirildiğinde, her ikisini de işler belleklerinde tutmaları gerekiyordu. Üstelik sonrasında gerçek sonuca karar vermeleri gerekiyordu. Genel olarak bunlar, karmaşık düşünme hünerleri gerektiren şeyler.”

Balıkların bir neokorteks barındırmaması kimilerine şaşırtan gelebilir. “Serebral korteks” biçiminde de bilinen beynin bu kısmı, memelilerde karmaşık bilişsel vazifelerden sorumlu. Dahası, her iki balık çeşidinin de tabiatta çok güzel rakamsal kabiliyetlere muhtaçlık duyduğu bilinmiyor. Öbür tipler, cinsel partnerlerinin şerit sayısına yahut kuluçkalarındaki yumurta sayısına dikkat edebilir. “Fakat vatozlarda ve çikliklerde bu türlü bir şey bilinmiyor” diye vurguluyor Bonn Üniversitesinde çalışan hayvanbilim profesörü.

Schluessel’e nazaran deneylerin sonuçları, insanların başka çeşitleri küçük görme eğiliminin onaylanması formunda de görülebilir; bilhassa de yakın ailemize yahut genel olarak memelilere ilişkin olmayan türleri… Dahası balıklar çok da sempatik değil ve kucaklanası kürkleri yahut tüyleri yok. “Buna nazaran, bizden oldukça uzaktalar; ayrıyeten ticari balıkçılık sanayisinin acımasız uygulamalarında ölmeleri de insanların pek umrunda değil” diyor Vera Schluessel.

CEVAP VER

Lütfen yorumunuzu giriniz!
Lütfen isminizi buraya giriniz